Berg en Dal energieneutraal in 2050

De gemeenteraad van Berg en Dal heeft de ambitie uitgesproken in 2050 energieneutraal te willen zijn. Met als tussendoel 55% reductie van de CO2-uitstoot in 2030.

(24 juli 2020)
Zonnepark Boersteeg In het zgn. partneroverleg natuur en landschap van de gemeente Berg en Dal is een presentatie door een projectontwikkelaar gehouden over het plan voor een zonnepark van 8 ha nabij de Boersteeg en Dennenkamp. Het zou pal naast de Ecologische Verbindingszone komen te liggen. Het is te prijzen dat de initiatiefnemer een inrichtingsplan (via een buurtbewoner hebben we dit stuk gekregen) voor de landschappelijke inpassing heeft laten opstellen. Bij andere plannen hebben we dat nog nooit gezien. Helaas hebben de opstellers de aanwezigheid van o.a. patrijs en veldleeuwerik in de nabije omgeving over het hoofd gezien. Ook de quick scan flora en fauna heeft de patrijs volledig gemist. Vreemd, want dit gebied is de beste patrijzenplek van Groesbeek.
In onze reactie herhalen we ons standpunt dat een zonnepark op landbouwgrond alleen acceptabel is, als naast duurzame energieopwekking ook de biodiversiteit op een hoger plan getild wordt. Immers de biodiversiteitscrisis in het Nederlandse agrarische landschap is enorm. Daarbij dient gekeken te worden naar de lokale kenmerken van natuur en landschap en de knelpunten die zich daarbij voordoen. Daarnaast dient het landschappelijk goed ingepast te zijn en geen schade toe te brengen aan bestaande natuur. En aangelegde groenelementen buiten het eigenlijke zonneveld dienen een permanente natuurstatus te krijgen en in stand te blijven na afloop van het zonnepark.
De gemeente is nu aan zet: welke eisen durft zij te stellen aan het ingediende plan?

Dit zonnepark is een van de 3 pilots voor grootschalige zonneparken die de gemeente heeft aangewezen, daarnaast is nog een zonnepark bij de waterzuivering tussen Kekerdom en Millingen in de maak (zie hieronder). Het college heeft hierover een informatienota naar de gemeenteraad gestuurd.

(4 juni 2020)
Zonneveld bij locatie kippenfarm Dennenkamp
Zeer recent werd een plan bekend om ca. 2 ha zonneveld in te richten op het terrein van de voormalige kippenfarm aan de Dennenkamp. Lees over dit specifieke plan verder op de pagina melkfabriek.
In het algemeen valt er nog wel wat op te merken over het toestaan van kleine zonneparken of zonnevelden. In de ruimtelijke visie duurzame energieopwekking worden zonnevelden tot 2 ha buiten beschouwing gelaten. De visie met bijbehorende zoekgebiedenkaart spreekt zich alleen uit over grootschalige zonneparken groter dan 2 ha. De vraag is of er dan overal in de gemeente kleine zonnevelden tot 2 ha mogen komen en welke criteria de gemeente gaat hanteren bij de vergunningverlening.

Plan Zonnepark bij de waterzuivering Kekerdom/Millingen
Via het zgn. partneroverleg natuur en landschap van de gemeente Berg en Dal ontvingen wij informatie over het plan van Waterschap Rivierenland en 2 naburige grondeigenaren voor een zonnepark op bijna 7 ha grond bij de waterzuivering aan de Botsestraat 100 tussen Kekerdom en Millingen. Helaas kon het geplande overleg met daarin een presentatie van het plan niet doorgaan vanwege de coronacrisis, in plaats daarvan werd de deelnemers van het overleg gevraagd om schriftelijk te reageren. Want, zo stond in de email van de initiatiefnemers, zij 'willen graag dat het zonnepark bij de zuivering Kekerdom goed ingepast is in het landschap en bijdraagt aan het versterken van de biodiversiteit op en rond deze percelen. Daarom willen we u graag van u vernemen, welke suggesties en ideeën voor de landschappelijke inpassing en bijpassend beheer van deze zonneparken u heeft. De initiatiefnemers, evenals de gemeente, willen graag adviezen over de landschappelijke inpassing. De initiatiefnemers kijken daarbij ook naar de haalbaarheid/kosten ervan en het effect op de productie van elektriciteit. De haalbare adviezen nemen de initiatiefnemers mee in het ontwerp/inrichtingsplan en in de aanvraag van de omgevingsvergunning' [einde citaat].
Verschillende organisaties hebben gereageerd, ook de WMG. Wij hebben voorgesteld om de afstand tussen de panelen wat kleiner te maken en de vrijkomende oppervlakte te benutten voor natuur zoals een poel en bloemrijk hooiland. En natuurlijk moeten de zonnepanelen niet zichtbaar zijn vanuit het omringende open landschap. Een brede beplanting van inheemse soorten bomen en struiken, zoals aanwezig in het heggenlandschap van de Duitse Duffelt, kan daarvoor zorgen. Helaas heeft men weinig gedaan met de aangedragen voorstellen, zo blijkt uit het bij de gemeente ingediende inrichtingsplan. Alleen aan de wegzijde wordt een 'haag' voorzien, en aan een van de zijkanten een serie fruitbomen. De 4 meter brede onderhoudsstroken tussen en langs de panelen moeten we opvatten als de bijdrage aan de biodiversiteit. Dit is wel heel magertjes. Het rondom aan het zicht onttrekken van de stellages met zonnepanelen is toch wel het minste dat je zou mogen verwachten. Vooralsnog teleurstellend.
De gemeente is nu aan zet. Zij zal moeten gaan bepalen of het voorstel voldoende is. Omdat er geen criteria zijn vastgesteld waaraan de landschappelijke en ecologische inpassing van zonnepanelen moet voldoen, zal bij ieder project een lastige discussie gaan ontstaan (ervan uitgaande dat de gemeente zich serieus ontfermt over het algemene belang van natuur en landschap). Want iedere vierkante meter die wordt ingeleverd voor een andere functie bijv. natuur en landschap gaat ten koste van de winst. Initiatiefnemers zullen dus niet staan te springen om meer te doen dan het minimale waarmee ze weg kunnen komen. Terwijl de gemeente zelf in een spanningsveld zit tussen het willen realiseren van de energietransitie en het behoud van landschap en ook van maatschappelijk draagvlak.

Algemeen: stand van zaken (eind mei 2020)
Nadat de gemeenteraad de ruimtelijke visie eind 2019 had goedgekeurd, kon het gemeentebestuur aan de slag. Er bleken zo'n 20 plannen in de maak te zijn voor zonneparken, grotere en kleinere, de meeste op landbouwgrond. Het college wil dit jaar enkele initiatieven laten uitwerken en realiseren. De keus viel daarbij op een plan voor een zonnepark van bijna 7 ha bij de waterzuivering aan de Botsestraat 100 bij Kekerdom (zie hierboven) en een plan voor een zonnepark van 8 ha nabij de Boersteeg en Dennenkamp, grenzend aan de Ecologische Verbindingszone (info volgt).

(27 december 2019)
Aangepaste ruimtelijke visie aangenomen
In de raadsvergadering van 12 december 2019 is de ruimtelijke visie duurzame energieopwekking 2019 met aanpassingen goedgekeurd. De kaart met zoekgebieden is aangepast, dwz het zoekgebied in het hellinggebied van Klein Amerika is geschrapt. Ook vond de raad het niet gewenst om zonnepanelen langs de rijksweg N325 bij Beek/Ubbergen toe te staan. Verder is een amendement aangenomen om te kiezen voor een langere (tijdelijke) looptijd van zonnevelden tot 25 jaar. Het college had in de visie een voorkeur uitgesproken voor een duur van 10 tot 15 jaar. Bij een langere looptijd zijn er meer mogelijkheden voor een goede landschappelijke inpassing. Het voorstel van de WMG om vooraf duidelijkheid te scheppen over de criteria voor de landschappelijke inpassing werd helaas niet overgenomen door de raad. De wethouder heeft wel uitgesproken dat hij bij de beoordeling van de principeverzoeken voor zonnevelden bereid is de uitgangspunten van de WMG toe te passen en de criteria mee te nemen bij de afweging. Waar ze niet passen wordt goed uitgelegd waarom ervan wordt afgeweken.

(24 november 2019)
Noodzakelijk: randvoorwaarden voor landschappelijke en ecologische inpassing
De Ruimtelijke visie duurzame energieopwekking 2019 en de naar aanleiding van de inspraak aangepaste kaart met zoekgebieden wordt op 12 december 2019 ter goedkeuring aan de gemeenteraad voorgelegd. Het agendapunt is van de vorige raadsagenda d.d. 31 oktober afgevoerd, omdat een meerderheid van de raadsleden van mening was dat er nog teveel vragen en onduidelijkheden zijn om tot een goede besluitvorming te komen. Op 28 november a.s. staat het opnieuw op de agenda van de carrousel (= soort voorbespreking voorafgaand aan de raadsvergadering). Ook de WMG is voorstander van een gedegen afweging om tot een goede balans te komen tussen het belang van duurzaamheid en dat van natuur en landschap, en ook voor ons is het nog zoeken naar wat dat dan concreet kan betekenen.
Het belangrijkste punt dat volgens de WMG daarom momenteel nog ontbreekt zijn de randvoorwaarden voor de landschappelijke en ecologische inpassing van zonnevelden. De visie biedt naar onze inschatting onvoldoende houvast om in de vergunningverlening tot een afweging van belangen te komen. In een aanvullende brief d.d. 24 november aan de raad hebben we onze ideeen hierover verwoord. Er moet volgens ons op korte termijn een visie komen op hóe de inrichting van de zonnevelden moet worden. En die visie moet vertaald worden in praktische vergunningsvoorwaarden. De WMG doet daartoe al een voorzet in de bijlage bij haar brief.

(15 augustus 2019)
Grootschalige zonnevelden zijn ongewenst
De WMG heeft een inspraakreactie gegeven op de ontwerp-kaart met zoekgebieden en mogelijke locaties voor zonneparken op land en water. Ons voorstel is om gebruik te maken van een beslisladder waarbij eerst wordt ingezet op energiebesparing en energieopwekking op bestaande daken en bebouwing. Ook zijn wij voorstander van kleinschalige pilots om ervaring op te doen met landschappelijk en ecologisch ingepaste zonnevelden.
Update: op 30 augustus hebben we een aanvulling op onze inspraakreactie naar de gemeente gestuurd waarin we aangeven welke zoekgebieden voor ons acceptabel zouden kunnen zijn, onder voorwaarden van landschappelijke en ecologische inpassing.

(12 juni 2019, update 13 juni stukken toegevoegd)
Kaart duurzame energieopwekking ter inzage gelegd
Tot en met 23 juli 2019 wordt de ontwerp-kaart met zoekgebieden en mogelijke locaties voor zonneparken op land en water ter inzage gelegd voor het indienen van zienswijzen. De kaart hoort bij de ruimtelijke visie duurzame energieopwekking 2019 (ontwerp) die ook ter inzage ligt, evenals een rapport van adviesbureau RoyalHaskoningDHV die een flinke vinger in de pap lijkt te hebben gehad, en nog een aantal bijlagen. De WMG beraadt zich nu op haar in te dienen zienswijze. Op 2, 9 en 11 juli organiseert de gemeente infoavonden.

De kaart is een uitwerking van het Actieplan Duurzaamheid 2019-2023. Dit is in januari 2019 door de gemeenteraad vastgesteld en daarin staat dat er, om aan de taakstelling te voldoen, in 2023 voor 180 hectare aan zonnepanelen binnen de gemeente moet liggen. In 2030 zou dat 450 hectare moeten zijn, en in 2050 750 hectare. Omgerekend naar grote windturbines gaat het om resp. 17, 42 en 69 stuks. De oppervlakte landbouwgrond in de gemeente bedraagt ca. 3.600 hectare.

In Milieujournaal 175/176 (mei 2019, themanummer 'Klimaatverandering') staat een uitgebreid artikel over de plannen voor grootschalige energieopwekking in onze gemeente. Met daarbij een aantal overwegingen voor de ruimtelijke inpassing, mocht het onontkomelijk zijn om bijv. zonneparken op landbouwgrond aan te leggen. In Milieujournaal 173 (oktober 2018), na te lezen via het Archief Milieujournaal, staat een inleidend artikel over de energietransitie.

Inmiddels zijn er in Nederland toenemende zorgen over de landschappelijke en andere gevolgen van zonneparken op land, en ook op water. In elke gemeente zie je hetzelfde gebeuren: in het beleid wordt prioriteit gelegd bij het volleggen van daken en bebouwing met zonnepanelen, daarna zijn restruimtes zoals geluidsschermen, braakliggende gronden, vuilstorten etc. aan de beurt, en pas in laatste instantie zou uitgeweken moeten worden naar landbouwgrond. Maar in de praktijk zie je echter dat gemeentebesturen meteen uitwijken naar landbouwgronden voor de aanleg van grootschalige zonneparken. Uitgerekend is dat in de gemeente Berg en Dal 180 hectare aan daken geschikt is voor zonnepanelen. De stap naar zonnevelden is dus nog helemaal niet nodig.
De Wageningen Universiteit heeft in april 2019 een rapport uitgebracht over de effecten van zonneparken voor natuur, landbouw en landschap. Conclusie is dat er nog veel vragen en kennislacunes zijn.

De berekeningen van het energiegebruik en de op te wekken hoeveelheid duurzame energie vindt u in de Energievisie gemeente Berg en Dal 2017-2020.

(8 mei 2018, met update)
Bewonersbijeenkomsten
De gemeente Berg en Dal is zoals veel gemeenten bezig met de vraag hoe men in 2050 energieneutraal kan worden. Naast stimuleren van energiebesparing wil men inzetten op (groene) energieopwekking binnen de gemeentegrenzen. Dan gaat het bijv. om windturbines, zonnepanelen op bouwwerken, zonneparken en biomassa, en vooral ook over de vraag waar die kunnen komen en onder welke voorwaarden. Er is inmiddels een drietal bijeenkomsten gehouden waar bewoners konden meepraten, in Groesbeek (verslag), in Beek (verslag) en in Millingen (verslag).
Op dinsdagavond 22 mei staat een extra bijeenkomst gepland die speciaal gaat over het grondgebied van de voormalige gemeente Groesbeek. Tijdens de vorige bijeenkomst in Groesbeek zijn er verschillende voorkeuren aangegeven. Hierdoor is er geen eenduidig beeld van wat de inwoners in Groesbeek willen, aldus de gemeente. Ligt de voorkeur bij bijvoorbeeld enkele grote zonneparken? Of toch liever meerdere kleine? Zijn windmolens en biomassacentrales ook oplossingen? Deze en andere keuzes wil men graag bespreken tijdens een extra bijeenkomst. We roepen iedereen met hart voor het landschap op om hieraan deel te nemen.
Het verslag van de tweede avond in Groesbeek is inmiddels gepubliceerd. Ook hieruit kwam geen eenduidige voorkeur.

Meer info op de website van de gemeente, www.bergendal.nl/duurzame-energie