Museumpark Orientalis Heilig Landstichting
Op deze pagina gaan we in op nieuwe ontwikkelingen bij Museumpark Orientalis dat financieel in zwaar weer verkeert en op zoek is naar nieuwe invullingen en aanvullingen op het museumterrein. Omdat de gebouwen en inrichting van het 30 hectare grote park een belangrijke cultuurhistorische waarde hebben (deels rijksmonument) en het park tevens waardevolle natuurwaarden bezit zoals het voorkomen van de zandhagedis en het vliegend hert, kan en mag niet alles. Dat is duidelijk, maar wat kan en mag er wel? Een grote vraag waar geen gemakkelijk antwoord op te geven is. Voor de WMG staat vooral behoud en ontwikkeling van de (beschermde) natuurwaarden voorop.
(25 september 2025)
Kamperen in Museumpark Orientalis?
En alweer ligt er een plannetje voor de invulling van het museumpark voor andere functies dan de museale. Onder het motto 'Slapen tussen het erfgoed' werd onlangs een voorstel gepresenteerd voor het plaatsen van zes grote tenten en twee zgn. ecocabins (vakantiehuisjes/tiny house) nabij het Arabisch dorp en 'Meer van Galilea'. De WMG vraagt zich af hoe dit past binnen de cultuurhistorische setting van het park en heeft nog veel meer vragen en bedenkingen.
Is het niet een beetje vreemd om tipi's, Noord-Amerikaanse indianententen (van 5-6 meter hoog), neer te zetten in een Midden-Oosterse setting?, zo vroegen omwonenden zich af tijdens een informatieavond op 3 september. En dan moet er ook nog een Centraal-Aziatische yurt bij (voor groepsactiviteiten zoals yoga) en twee zgn. ecocabins, moderne vakantiehuisjes/hutten van onbekende grootte. Bij elkaar al een vreemd ensemble. Er kwamen sowieso niet zoveel antwoorden op de vragen die mensen hadden. Waarom zou je überhaupt kampeermogelijkheden willen bieden in dit cultuurhistorische museumpark? Wat voegt het toe voor het museum? Onduidelijk bleef ook wat nu eigenlijk de doelgroep is van dit kampeeraanbod. Botsen kamperen en museumbezoek niet teveel? Het is goed voor te stellen dat zo'n kampeerterrein afbreuk doet aan de beleving van het park en landschap. Is er een verdienmodel met vijf tipi’s en twee cabins? Ook de praktische aspecten van het kamperen op deze plek leken nog niet goed doordacht, er is geen beheerder, geen verlichting en het parkeerterrein is meer dan 700 meter lopen verderop. Douche en wc in de karavanserai, een rijksmonument. Tenslotte, er zou een flora- en faunatoets gedaan zijn waaruit blijkt dat er voor de zandhagedis compenserende maatregelen nodig zijn. Nog veel vragen en onduidelijkheden dus.
De WMG wil graag alle niet-museale activiteiten die nu al plaatsvinden of mogelijk gaan plaatsvinden zoals festivals en evenementen en nu ook dit kampeerplan graag in een bredere context willen bekijken, niet steeds per activiteit. Behoud van het cultureel erfgoed in een natuurlijke omgeving met te beschermen natuurwaarden zou daarbij centraal moeten staan.
(16 juli 2025)
Terugblik op recente ontwikkelingen
Er zijn twee onderwerpen die onze aandacht de afgelopen maanden hebben gehad wat betreft de ontwikkelingen bij Museumpark Orientalis: de mogelijke vestiging van een restaurant in de zuidoosthoek van het terrein en het Paradise festival in relatie tot de beschermde natuurwaarden. Hieronder een verslag en de stand van zaken.
Restaurant De Nieuwe Winkel
Het inmiddels wereldberoemde Nijmeegse plantaardige restaurant heeft het plan opgevat om een luxe restaurant te beginnen op de locatie van de zgn. Syrische boerderij (vervallen, geen monument) in de zuidoostelijke hoek van het museumterrein. Dat is iets ten zuiden van het zgn. Joodse dorp, en valt min of meer buiten het 'rondje' dat museumbezoekers veelal over het terrein maken.
De WMG heeft samen met omwonenden deelgenomen aan twee participatiebijeenkomsten (zie verslag van de bijeenkomst d.d. 30 juni 2025) waarin het plan werd toegelicht en vragen konden worden gesteld. Het plan werd op zich positief ontvangen, wel zijn er zorgen over de verkeerssituatie ter plekke. Het is de bedoeling dat restaurantbezoekers de bestaande inrit (naar nu nog een opslagplaats van het museum) vanaf de Meerwijkselaan gaan gebruiken. Vlakbij de inrit zit een zgn. 'hidden dip' in de weg waardoor autoverkeer komend vanaf Berg en Dal even geen zicht heeft op tegemoet komend verkeer. Desondanks wordt er volgens omwonenden stelselmatig te hard gereden op de Meerwijkselaan en op dergelijke gevaarlijke punten ingehaald.
Een ander aandachtspunt zijn mogelijke toekomstige ontwikkelingen wanneer hier eenmaal een restaurant is gevestigd. De initiatiefnemer is van plan het restaurant alleen 's avonds open te stellen waarbij de gasten binnen een beperkt tijdbestek arriveren en ook weer vertrekken. In de toekomst kan dit natuurlijk veranderen. De vraag daarbij is of echt ongewenste ontwikkelingen met bijv. veel verkeersbewegingen op voorhand uitgesloten kunnen worden.
Paradisefestival
Dit is sinds enkele jaren een eendaags cultureel muziekfestival voor ca. 3.000 bezoekers op het museumterrein, telkens in de tweede helft juni. Omwonenden hebben al eerder aan de bel getrokken vanwege overlast van geluid, parkeren e.d. Het trok de aandacht van de WMG in verband met de aanwezige beschermde natuurwaarden, in het bijzonder de zandhagedis. De initiatiefnemers hadden een omgevingsvergunning (voor tijdelijk afwijken binnen de regels van het omgevingsplan, want een evenement is strijdig met de museumbestemming uit het bestemmingsplan) en een evenementenvergunning aangevraagd.
Of er ook een vergunning flora en fauna-activiteit nodig was, bleef tot het laatst toe onduidelijk. Bij de vergunningaanvraag zat wel een aankondiging van een uit te voeren quickscan flora en fauna, maar de quickscan zelf kregen wij pas op 6 juni te zien nadat een eerder verzoek daartoe door de directie van Orientalis om onduidelijke redenen was afgewezen. Omdat deze quickscan naar onze mening niet voldeed aan de redelijke eisen die daaraan gesteld mogen worden, hebben wij een oproep naar de provincie Gelderland gestuurd. De provincie is bevoegd gezag voor natuurbescherming. Dat heeft ertoe geleid dat het geplande podium op de zandvlakte is komen te vervallen en dat de activiteiten voornamelijk op verhard terrein hebben plaatsgevonden. Een natuurvergunning kon daardoor volgens de provincie kennelijk achterwege blijven.
Een ander kritiekpunt van ons is dat de vergunningen pas op het laatste moment zijn verleend; er is wel tijdig aangevraagd maar er ontbrak daarbij zoveel informatie dat de beslistermijn moest worden verlengd. De omgevingsvergunning is uiteindelijk pas op 17 juni verleend en op 20 juni gepubliceerd, een dag voor het festival. Dit betekent in feite dat belanghebbenden die bezwaar willen maken geen gebruik meer kunnen maken van hun wettelijke mogelijkheden van rechtsbescherming. Helaas is dit geen unieke situatie, eerder gebruikelijke gang van zaken bij de gemeente.
Het festival is inmiddels voorbij, wel staat nog steeds de vraag of het wel wenselijk is dat dit soort evenementen plaatsvinden op deze natuurrijke locatie, bij rijksmonumentale kwetsbare bouwwerken en bovendien naast een begraafplaats. De WMG vindt dat in ieder geval het actieve (voortplantings)seizoen van de aanwezige diersoorten, dit is ongeveer de periode half maart tot en met eind augustus, vermeden moet worden. Om die reden is eerder een trailrun van Stichting Zevenheuvelenloop waarvan start en finish op het museumterrein plaatsvinden, verplaatst naar het najaar.
Toekomstplan 2022-2026
Op de agenda van de raadsvergadering van 13 april 2023 stond de informatienota (14 maart 2023) en het bijbehorende Toekomstplan 2022-2026. Dit is als mededeling aan de raad afgehandeld, zonder inhoudelijke bespreking. De geschetste ontwikkelingen zijn in lijn met het eerder in 2021 aan de raad geschetste beeld. Voor de vastgoedplannen van fase 3 zoals afbouw van de basiliek en een zgn. Filosofenhotel is nog geen medewerking toegezegd door de gemeente; deze plannen moeten eerst worden uitgewerkt, aldus het college.
(6 april 2021)
Thema-avond toekomstplannen Orientalis
Op 16 maart 2021 werd de gemeenteraad tijdens een thema-avond (terug te kijken op de website van de gemeente) geinformeerd over de ontwikkelingen in de toekomstplannen van Orientalis sinds april 2019, toen het onderwerp inclusief subsidietoewijzing op de raadsagenda stond. Zie hieronder en zie ook deze informatienota van het college aan de raad d.d. 28 januari 2021, met daarin de stand van zaken. Inmiddels is er een nieuwe bestuurder aangetreden en is overleg met de buurt opgestart over de toekomst van het museumpark waarin tal van rijksmonumenten staan: bouwwerken uit de begintijd van het toen nog devotiepark Heilig Landstichting. In de presentatie van huidige bestuurder Hamers werd een beeld geschetst van een gefaseerde aanpak om Orientalis zowel in cultuurhistorisch als landschappelijk opzicht aantrekkelijk en waardevol te houden/maken waarvoor ook zgn. ruimtelijke ontwikkelingen nodig zouden zijn: evt. verplaatsing van de ingang, herbestemming van het parkeerterrein (in het plan van 2019 werd hier woningbouw voorzien, nu laat men dat voorlopig nog in het midden), vestiging van 13 bed & breakfast kamers in de huidige kantoorruimte bij het Suysplein en herbestemmen van de locatie Syrische boerderij (in de zuidoosthoek, nabij de Meerwijkselaan) tot een retraite-achtig hotel met 40 kamers. In 2019 werd nog gedacht aan het op deze plek bouwen van 40 vakantiehuisjes. Volgens Hamers is het realiseren van deze verblijfsmogelijkheden niet bedoeld voor financiele ondersteuning van de exploitatie van het museum, maar moet dit meer worden gezien als een welkome versterking van het karakter van het park. Cruciale vraag blijft natuurlijk hoe het museum in de toekomst op eigen benen kan gaan staan en de exploitatie (grotendeels) met eigen middelen en inkomsten kan bekostigen. Zo lang het toekomstig verdienmodel niet voldoende duidelijk is, zou niet moeten worden ingestemd met nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen die ten koste gaan van natuur en landschap.
(1 mei 2019)
Gemeenteraad zwakt tempo van de ambities af
In de raadsvergadering van 25 april 2019 stond een voorstel op de agenda om Orientalis een flinke subsidie van 570.000 euro toe te zeggen om 'de basis op orde te brengen'. Dit is bedoeld voor o.a. organisatie (aanstelling nieuwe directie, marketing) en noodzakelijk onderhoud aan gebouwen en terrein. Tevens werd de raad gevraagd in te stemmen met een onderzoek naar de haalbaarheid van de bouw van 40 vakantiehuisjes op het museumterrein, de bouw van woningen op het huidige parkeerterrein en het verplaatsen van het parkeren naar de Suyslaan. Volgens het college zou instemming met dit voorstel nog niet betekenen dat 'wij al een principestandpunt hebben ingenomen'. Kennelijk heeft de raad daar niet zo veel vertrouwen in, want met brede steun werd een amendement aangenomen waarin het haalbaarheidsonderzoek naar de bouwplannen is geschrapt. In de overwegingen staat te lezen: 'Met punt 1 en 2 van het oorspronkelijke voorstel wordt de gemeenteraad gevraagd om aan te geven of ingestemd wordt met bebouwing van de parkeerplaats en de bouw van vakantiewoningen indien uit de haalbaarheidsonderzoeken blijkt dat sprake is van haalbare ontwikkelingen. Deze vraag wordt voorgelegd omdat college en vooral initiatiefnemers willen voorkomen dat zij onderzoeken uitvoeren (en dus ook kosten maken) terwijl de meerderheid van de raad deze ontwikkeling toch niet voorstaat. Begrijpelijk, maar de raad vindt de nu beschikbare informatie nog onvoldoende om al duidelijke richtinggevende uitspraken over 1 en 2 te kunnen doen'.
(5 april 2019)
Ingrijpende toekomstplannen gepresenteerd
Mogelijk een nieuw hoofdpijndossier: de toekomstplannen van Museumpark Orientalis. Het al jaren kwakkelende voormalige Bijbels Openluchtmuseum (in 2009 was het 'technisch failliet') heeft een ingrijpend plan naar buiten gebracht om het museum in de benen te houden. Opnieuw een plan, want in de afgelopen tien jaar hebben telkens nieuwe directies voornemens en plannen gemaakt met als doel meer subsidie van provincie en gemeente, en ook geld van sponsors te krijgen. Dat heeft te weinig resultaat opgeleverd. Het nieuwe plan gaat nog veel verder en behelst o.a. de bouw van 40 vakantiewoningen op het museumterrein, de aanleg van een weg door het bosgebied, evt. woningbouw op het parkeerterrein en aanleg van parkeerplaatsen in het Kerkebosje. Deze 'vastgoedstrategie', zoals ze het zelf noemen, is volgens de indieners nodig om de benodigde middelen voor modernisering van het museum bijeen te brengen, meer evenementen te organiseren en meer bezoekers te trekken. Het zal in de toekomst dan ook geen museum meer zijn, maar een 'vrijetijdscentrum'.
De WMG zal dit dossier kritisch gaan volgen vanwege de mogelijke gevolgen voor natuur en landschap.
Het onderwerp staat geagendeerd voor de carroussel van 11 april en de gemeenteraad van 25 april 2019. Stukken:
Raadsvoorstel voor de raad van 25 april 2019
Toekomstplan Orientalis 2018-2022
Brief van Museumpark Orientalis d.d. 9 oktober 2018
Het plan gaat verder dan alleen het terrein van het museumpark. De grondeigenaar is de stichting 'Heilig Land Stichting' (HLS) die het museumterrein verhuurt aan de Stichting Museumpark Orientalis. De eigenaar HLS is verantwoordelijk voor het groot onderhoud van de (veelal) rijksmonumentale gebouwen op het museumterrein. HLS is ook eigenaar van de overige grond van het complex Heilig Landstichting. Daarop liggen o.a. de parkeerplaats nabij de rotonde, de Cenakelkerk en overige gebouwen, de begraafplaats. Het Kerkebosje is eigendom van de stichting 'Eerste Hulp Stichting' die o.a. de begraafplaats beheert.
Al eerder, in 2009, is geprobeerd om het Kerkebosje te gelde te maken, eerst met het plan om appartementengebouwen neer te zetten en toen dit mislukte, met een voornemen om er een natuurbegraafplaats van te maken. Ook dat mislukte. De hele gang van zaken, met o.a. een opvallende rol van het gemeentebestuur, is na te lezen op onze pagina Kerkebosje.